Η καθημερινή ζωή στην αρχαία Αίγυπτο

Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι ζούσαν σε μια χώρα που το μεγαλύτερο μέρος της αποτελούνταν από έρημο. Η ζωή των ανθρώπων θα ήταν αδύνατη σε τέτοιο περιβάλλον αν δεν υπήρχε το ποτάμι, ο Νείλος, που διασχίζει τη χώρα, από το βορρά προς το νότο και είναι η πηγή της ζωής για την Αίγυπτο. Ο χρόνος για τους αρχαίους Αιγυπτίους καθοριζόταν από τις κινήσεις του ποταμού. Η χρονιά ξεκινούσε, όταν το ποτάμι πλημμύριζε κατά το τέλος Ιουνίου-Ιουλίου. Τότε γιόρταζαν και την πρωτοχρονιά. Υπήρχαν τρεις εποχές, που αποτελούνταν από τέσσερεις μήνες η κάθε μια. Η εποχή της πλημμύρας του Νείλου, ακχέτ, η εποχή της σποράς, περέτ, και η εποχή της συγκομιδής, σεμού. Δηλαδή ο χρόνος είχε δώδεκα μήνες των 30 ημερών και στο τέλος της κάθε χρονιάς πρόσθεταν 5 ημέρες για να συμπληρωθεί ο αριθμός των 365 ημερών που είχε το κάθε έτος. Σας θυμίζει κάτι αυτό;

Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι ήταν στο μεγαλύτερο μέρος τους αγρότες. Άλλα συνηθισμένα επαγγέλματα ήταν του ψαρά, του αγγειοπλάστη, του μαραγκού, του χρυσοχόου, του εμπόρου, του γραφέα, του γλύπτη κτλ. Ας δούμε μερικά από αυτά καλύτερα:

Οι αγρότες

Μόλις η πλημμύρα υποχωρούσε και εμφανίζονταν τα χωράφια , το φθινόπωρο, ξεκινούσαν το όργωμα και η σπορά. Το έδαφος μαλακό, υγρό και λιπασμένο από την ιλύ, την πλούσια λάσπη του Νείλου, ήταν έτοιμο να δεχτεί το αλέτρι για το όργωμα, που το τραβούσαν συνήθως δύο αγελάδες. Δίπλα στον γεωργό που κρατούσε το αλέτρι και οδηγούσε τα ζώα, ακολουθούσε και κάποιος άλλος, η σύζυγος ή κάποιο παιδί του γεωργού, ο οποίος έσπερνε, έριχνε δηλαδή τους σπόρους στην οργωμένη γη. Μέχρι να έρθει η ώρα της συγκομιδής, που θα μαζέψουν τη σοδειά δηλαδή, οι αγρότες έπρεπε να ποτίζουν τα χωράφια τους για να έχουν πλούσια σοδειά. Αυτό γινόταν είτε με φράγματα και αρδευτικά κανάλια που έστελναν ελεγχόμενα το νερό μέσα στα χωράφια, είτε με τη χρήση του σαντούφ, ενός χειροκίνητου συστήματος άρδευσης που φαίνεται στην εικόνα .
Καθώς μεγάλωναν τα δημητριακά, έρχονταν οι φοροεισπράκτορες, μέτραγαν τη σοδειά και υπολόγιζαν πόσο φόρο θα πλήρωνε ο ιδιοκτήτης του χωραφιού κατά τη συγκομιδή.            
Όταν έφτανε η ώρα να θερίσουν τα ώριμα στάχυα, χρησιμοποιούσαν δρεπάνια. Ό,τι μάζευαν το φόρτωναν σε γαϊδουράκια και το πήγαιναν σε αλώνια όπου χώριζαν τον καρπό του σιταριού από το άχυρο. Από εκεί μετέφεραν το σιτάρι σε σιταποθήκες, όπου και το φύλαγαν.

Οι ψαράδες

Οι Αιγύπτιοι αγαπούσαν ιδιαίτερα τα ψάρια και το ψάρεμα . Οι επαγγελματίες ψαράδες χρησιμοποιούσαν δύο ειδών δίχτυα. Στα ρηχά χρησιμοποιούσαν μικρά δίχτυα σαν απόχες για να πιάνουν ψάρια μικρού ή μεσαίου μεγέθους. Για να πιάνουν μεγαλύτερες ποσότητες ψαριών είχαν μεγάλα δίχτυα που σέρνονταν στο βυθό του ποταμού και χρειάζονταν πολλά άτομα για να τα τραβήξουν. Μόλις έπιαναν τα ψάρια τα καθάριζαν και τους έβγαζαν τα λέπια στην όχθη του ποταμού. Μετά μπορεί να τα ξέραιναν και να τα συντηρούσαν σε αλάτι για να τα πουλήσουν ή να τα χρησιμοποιήσουν οι ίδιοι.
Άλλοι τρόποι ψαρέματος ήταν με καμάκια, με τα οποία κάρφωναν τα ψάρια από ψηλά, και με καλάμι και αγκίστρι. Το ψάρεμα ήταν πολύ αγαπημένη δραστηριότητα για τους Αιγύπτιους και αφιέρωναν πολύ από τον ελεύθερο χρόνο τους σε αυτό.

Χρυσοχόοι

Χρυσοχόοι ήταν οι τεχνίτες που έφτιαχναν κοσμήματα ή άλλα αντικείμενα από πολύτιμα μέταλλα (χρυσός, ασήμι). Εργάζονταν σε εργαστήρια που βρίσκονταν στους ναούς ή στα ανάκτορα.

Αγγειοπλάστες

Ήταν οι τεχνίτες που μετέτρεπαν τον πηλό σε αγγεία κάθε είδους. Αφού ανακάτευαν τον πηλό με τριμμένο άχυρο, πριονίδι ή και κοπριά ακόμα, έβαζαν το μίγμα αυτό σε έναν δίσκο που περιστρεφόταν (τροχός).
Ο αγγειοπλάστης με το αριστερό χέρι γύριζε τον τροχό και με το δεξί έδινε στον πηλό το σχήμα του αγγείου που ήθελε να κατασκευάσει. Μετά τα άφηναν να στεγνώσουν, τα ζωγράφιζαν και τα έψηναν σε ψηλούς κυλινδρικούς φούρνους (κλιβάνους) .

Τα σπίτια
Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι έχουν διατηρηθεί ως τις μέρες μας τάφοι και ναοί των Αιγυπτίων ενώ οι πόλεις και τα σπίτια τους είναι εντελώς κατεστραμμένα. Ο λόγος είναι απλός: τα σπίτια και τα βασιλικά ανάκτορα ήταν χτισμένα από πλίνθους δηλαδή πήλινα τούβλα ξεραμένα στον ήλιο, υλικό το οποίο φθείρεται πολύ γρήγορα, ενώ οι ναοί και οι τάφοι είναι κατασκευασμένοι από πέτρα.
Τα πολύ φτωχικά σπίτια ήταν μάλλον φτιαγμένα από σκέτη λάσπη και άχυρο. Είχαν μόνο ένα δωμάτιο και δεν ήταν ιδιαίτερα άνετα. Παρείχαν απλώς προστασία από τη ζέστη, το κρύο και τους ανέμους. Τα σπίτια των αγροτών ή των εργατών ήταν λίγο πιο προσεγμένα καθώς είχαν περισσότερα δωμάτια και αυλή που ήταν κλεισμένη γύρω-γύρω μ’ έναν τοίχο. Σ’ αυτή την αυλή έμεναν τα ζώα τους, φύλαγαν τις προμήθειές τους σε τρόφιμα, π.χ. το σιτάρι του σπιτιού και τα εργαλεία του ιδιοκτήτη ανάλογα με τη δουλειά που έκανε. Στο κεντρικό κτίσμα υπήρχε το καθιστικό και στο πίσω μέρος του σπιτιού μία κρεβατοκάμαρα και μία κουζίνα. Μεγάλο μέρος της ημέρας περνούσαν οι γυναίκες και τα παιδιά στην ταράτσα, όπου ήταν πιο δροσερά. Τα έπιπλα ήταν λιγοστά, σκαμνιά τραπεζάκια, καλάθια, ξύλινα κουτιά και για τον ύπνο, ψάθες στο πάτωμα.
Τα πλούσια σπίτια φυσικά ήταν μεγάλα και πολυτελή. Τεράστιοι χώροι υποδοχής, πολλά υπνοδωμάτια, λουτρά, τουαλέτες, κουζίνες, δωμάτια υπηρετών, στάβλοι, αποθήκες, κήποι, λίμνες. Και φυσικά όλα αυτά ήταν περιτριγυρισμένα από ένα ψηλό τείχος. Οι Αιγύπτιοι αγαπούσαν πολύ τους κήπους και φρόντιζαν ακόμη και οι πιο φτωχοί να διατηρούν κάποια φυτά έξω από τα σπίτια τους.
Όπως είναι φυσικό και συμβαίνει και σήμερα στα χωριά τα σπίτια ήταν πολύ πιο ευρύχωρα, ενώ αντίθετα στις πόλεις τα σπίτια ήταν στενά, στριμωγμένα το ένα δίπλα στο άλλο και πολυόροφα.

Φαγητό
Η βασική τροφή των Αιγυπτίων ήταν το ψωμί και η μπύρα, τα οποία και έφτιαχναν στο σπίτι. Αγαπούσαν πολύ το κρέας κι έτρωγαν μοσχαρίσιο, αρνίσιο και κατσικίσιο κρέας  ανάλογα με τα ζώα που εξέτρεφαν. Φυσικά αυτό ίσχυε για τους πλούσιους, γιατί οι φτωχοί κρέας έτρωγαν μόνο σε κάποιες μεγάλες γιορτές. Οι κότες και τα κοκόρια δεν ήταν τότε γνωστά, έτρωγαν όμως πουλερικά όπως χήνες, πάπιες αγριόπαπιες και περιστέρια. Έτρωγαν πάρα πολλά λαχανικά, που καλλιεργούσαν στα περιβόλια τους, όπως κρεμμύδια, πράσα, ραδίκια, σκόρδα, αγγούρια και μαρούλια. Τα πορτοκάλια, τα λεμόνια και οι μπανάνες τους ήταν άγνωστα, είχαν όμως καρπούζια, πεπόνια, σταφύλια, χουρμάδες και σύκα. Τους άρεσε πολύ το γάλα κι έφτιαχναν με αυτό τυρί και βούτυρο. Δεν είχαν ζάχαρη και χρησιμοποιούσαν μέλι ή χαρουπόμελο για να γλυκαίνουν τις τροφές τους. Αγαπημένη συνήθεια των φτωχών ήταν να μασουλάνε το μέσα μέρος των κοτσανιών του πάπυρου.
Είναι χαρακτηριστικό ότι οι Αιγύπτιοι, δεν χρησιμοποιούσαν μεγάλα τραπέζια γύρω από τα οποία έτρωγαν όλοι μαζί. Έτρωγαν σε μικρά χαμηλά τραπεζάκια μόνοι τους ή το πολύ δύο μαζί. Συνήθως έτρωγαν με τα δάχτυλα.

Οικογενειακή ζωή
Η οικογένεια ήταν πάρα πολύ σημαντική για τους Αιγύπτιους . Οι γυναίκες ήταν ίσες με τους άνδρες και οι άνδρες τιμούσαν τις συζύγους τους. Μετά το γάμο η γυναίκα ήταν η αρχόντισσα του σπιτιού και υπήρχε σεβασμός και αγάπη ανάμεσα στο ζευγάρι. Επίσης οι Αιγύπτιοι αγαπούσαν πολύ τα παιδιά είτε αυτά ήταν αγόρια είτε κορίτσια. Τα παιδιά ακολουθούσαν συνήθως το επάγγελμα του πατέρα τους, και γι’ αυτό από μικρή ηλικία  τα αγόρια τον ακολουθούσαν στη δουλειά για να μάθουν ν’ ασκούν το κάθε επάγγελμα. Τα κορίτσια έμεναν στο σπίτι και μάθαιναν τις οικιακές δουλειές, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν βοηθούσαν και οι γυναίκες τους άνδρες τους στις εξωτερικές δουλειές όταν χρειαζόταν, όπως π.χ. με την σπορά.
Εκτός από τις δουλειές στους Αιγύπτιους άρεσε πολύ και η διασκέδαση.  Αγαπούσαν να απολαμβάνουν χρόνο στον κήπο και οι μεγάλοι να παίζουν επιτραπέζια παιχνίδια σαν το σκάκι και την ντάμα. Ήταν μανιώδεις παίκτες. Τους ευχαριστούσε η μουσική, το τραγούδι και να ακούν ωραίες ιστορίες. Επίσης, λάτρευαν το κυνήγι και το ψάρεμα. Τα παιδιά έπαιζαν παιχνίδια που έμοιαζαν με τα βαρελάκια, ομαδικά παιχνίδια, τρέξιμο με διάφορους αστείους τρόπους (με τα γόνατα ή κρατώντας τα πέλματα με τα χέρια τους), έριχναν το ακόντιο σε στόχο σχεδιασμένο στο έδαφος, πάλευαν, έπαιζαν μπάλα. Τα κορίτσια, ασχολούνταν στον ελεύθερο χρόνο τους με τον χορό, εκτός από τα άλλα τους παιχνίδια.  

 

Οι ζωγραφιές προέρχονται από το βιβλίο: Florence Maruejol,Catherine de Seabra, Voyage dans l'Egypte des Pharaons. Le Nouvel Empire: Un age d'or. Voyage dans l'histoire du monde, Hachette Jeunesse, Paris 1989